Hesiodus (Oudgrieks: Ἡσίοδος, Hēsíodos) was een Griekse dichter uit de archaïsche periode, die vermoedelijk rond 700 v.Chr. leefde. Samen met Homerus behoort hij tot de vroegst bij naam bekende dichters van de Griekse literatuur. Over zijn leven is weinig met zekerheid bekend; veel van wat over hem wordt verteld, is afkomstig uit zijn eigen gedichten of uit latere tradities.
1. BIOGRAFIE
Volgens zijn eigen werk kwam zijn familie oorspronkelijk uit Cyme in Klein-Azië en vestigde zijn vader zich in Ascra in Boeotië, op het Griekse vasteland. Hesiodus beschrijft Ascra als een harde en onaangename plaats. Hij vertelt ook over een conflict met zijn broer Perses, aan wie hij een belangrijk deel van zijn Werken en Dagen richt.
Hesiodus presenteert zichzelf niet als een held of hofzanger, maar als een dichter die van de Muzen de opdracht heeft gekregen de waarheid over goden en mensen te verkondigen. Zijn poëzie heeft daardoor een sterk didactisch karakter. In de Theogonie beschrijft hij de oorsprong van de kosmos en de opeenvolgende generaties goden, terwijl hij in de Werken en Dagen schrijft over arbeid, landbouw, rechtvaardigheid, menselijke ellende en de juiste manier van leven.
Zijn werk vormt een belangrijke schakel tussen de oudere mondelinge traditie van de Griekse epische poëzie en de latere geschreven literatuur. Vooral zijn systematisering van de Griekse godenwereld heeft een blijvende invloed gehad op de mythologie, literatuur en beeldende kunst.
Hesiodus zou volgens een oude traditie in Ascra zijn begraven, hoewel ook andere plaatsen aanspraak maakten op zijn graf. Zijn precieze levensdata en veel details over zijn bestaan blijven onzeker.
Belangrijkste overgeleverde werken
Theogonie (Theogonía)
De Theogonie is Hesiodus’ belangrijkste mythologische werk en een van de oudste bewaard gebleven Griekse gedichten over de oorsprong van de godenwereld. In een genealogisch opgebouwd verhaal beschrijft Hesiodus hoe uit de oorspronkelijke leegte, Chaos, achtereenvolgens Gaia (de Aarde), Tartaros, Eros en andere oermachten ontstaan. Vervolgens worden de opeenvolgende generaties goden beschreven, waaronder de Titanen en uiteindelijk de Olympische goden onder leiding van Zeus. Centraal staat de strijd om macht en kosmische orde, waarbij Zeus de overwinning behaalt en de heerschappij van de Olympische goden vestigt. Het gedicht vormt daarmee een belangrijk fundament voor de latere Griekse mythologische traditie.
Werken en Dagen (Érga kai Hēmérai)
Werken en Dagen is een didactisch gedicht waarin Hesiodus nadenkt over arbeid, rechtvaardigheid en het menselijk bestaan. Hij richt zich tot zijn broer Perses, met wie hij een conflict over een erfenis heeft gehad, en gebruikt dit als aanleiding voor lessen over eerlijkheid, arbeid en een ordelijk leven. Het werk bevat daarnaast belangrijke mythologische verhalen, zoals die van Prometheus en Pandora en de opeenvolgende tijdperken van de mensheid. Ook geeft Hesiodus praktische aanwijzingen over landbouw, seizoenen, scheepvaart en het dagelijks leven. Het gedicht biedt daarmee een bijzonder beeld van de waarden, zorgen en leefwereld van het archaïsche Griekenland.
Werken die aan Hesiodus werden toegeschreven
Van verschillende andere gedichten werd in de oudheid aangenomen dat ze door Hesiodus waren geschreven. Hun auteurschap is tegenwoordig echter onzeker of wordt grotendeels verworpen.
- Catalogus van Vrouwen (Gynaikōn Katálogos) — genealogisch gedicht over heldinnen en hun nakomelingen; slechts fragmentarisch bewaard.
- De Schild van Herakles (Aspís Hērakléous) — episch gedicht over Herakles en zijn strijd tegen Cycnus; waarschijnlijk niet door Hesiodus geschreven.
- Melampodia — vermoedelijk een omvangrijk gedicht over zieners en profeten, waarvan slechts fragmenten bekend zijn.
- Aegimius — verloren gegaan epos over de mythische koning Aegimius en de Dorische traditie.
- Grote Werken (Megála Érga) — een werk dat in de oudheid met Hesiodus werd verbonden, maar waarvan slechts fragmenten en verwijzingen zijn overgeleverd.
- Astronomie (Astronomía) — verloren gegaan didactisch gedicht over sterren en sterrenbeelden.
- Precepten van Cheiron (Cheíronos Hypothêkai) — een didactisch werk met morele en praktische voorschriften, waarvan slechts fragmenten bestaan.
Verloren en fragmentarisch oeuvre
Van Hesiodus zijn daarnaast talrijke fragmenten en titels bekend uit citaten van latere auteurs en uit papyrusvondsten. Daardoor is zijn oeuvre aanzienlijk groter geweest dan de twee werken die volledig of grotendeels zijn overgeleverd.