JORIS-KAREL HUYSMANS
(1848–1907)
INLEIDING:
Joris-Karl Huysmans geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het Franse decadentisme. Hij begon zijn literaire loopbaan als naturalist in de kring rond Émile Zola, maar ontwikkelde zich tot een schrijver die zich afzette tegen het alledaagse realisme. Zijn romans kenmerken zich door een fascinatie voor schoonheid, luxe, symboliek, perversie en de psychologische complexiteit van de moderne mens. Hoewel erotiek bij Huysmans zelden het hoofdmotief vormt, speelt sensualiteit een belangrijke rol in zijn werk. Vooral À rebours groeide uit tot de bijbel van de decadente beweging en beïnvloedde schrijvers als Oscar Wilde, Marcel Proust en talloze auteurs van de fin de siècle.
JEUGD
Charles-Marie-Georges Huysmans werd op 5 februari 1848 in Parijs geboren. Zijn vader was een Nederlandse lithograaf uit Breda, waardoor Huysmans zijn Nederlandse achternaam behield. Na het vroege overlijden van zijn vader hertrouwde zijn moeder met een boekbinder. Via deze omgeving kwam hij al jong in aanraking met boeken, kunst en drukwerk.
Na zijn studie trad hij in dienst bij het Franse Ministerie van Binnenlandse Zaken, waar hij meer dan dertig jaar werkzaam bleef als ambtenaar. Het rustige kantoorleven bood hem de financiële zekerheid om zich in zijn vrije tijd volledig op de literatuur te richten.
Werkzame leven
Huysmans debuteerde in 1874 met Le Drageoir aux épices, een bundel prozagedichten. Aanvankelijk sloot hij zich aan bij de naturalistische school van Émile Zola en publiceerde romans waarin het alledaagse stadsleven centraal stond.
Vanaf de jaren tachtig begon hij zich steeds sterker af te zetten tegen het naturalisme. Hij vond het realisme te beperkt en zocht naar een literatuur waarin kunst, droom, religie en sensualiteit een grotere plaats kregen.
Met À rebours (1884) brak hij definitief met Zola. De roman werd onmiddellijk beschouwd als het manifest van het decadentisme. Hierin staat de excentrieke aristocraat Jean des Esseintes centraal, die zich terugtrekt uit de maatschappij en zijn leven volledig inricht als een kunstwerk.
In zijn latere leven ontwikkelde Huysmans een steeds grotere belangstelling voor het katholicisme en mystieke. Romans als En route, La Cathédrale en L’Oblat beschrijven deze religieuze zoektocht.
Huwelijk
Huysmans trouwde nooit en had geen kinderen. Hij leidde een teruggetrokken bestaan en stond bekend als een gereserveerd en soms moeilijk benaderbaar persoon. Zijn relaties bleven grotendeels buiten de openbaarheid, waardoor hierover weinig met zekerheid bekend is.
Dood
Huysmans overleed op 12 mei 1907 in Parijs aan mondkanker. Hij werd begraven op de Cimetière du Montparnasse. Tegen het einde van zijn leven was hij uitgegroeid tot een gerespecteerd schrijver, wiens invloed ver reikte buiten Frankrijk.
Erotiek
Hoewel Huysmans geen erotisch schrijver in de klassieke betekenis is, neemt sensualiteit een belangrijke plaats in zijn werk in. Zijn romans behandelen verlangens, fetisjisme, perversie, prostitutie en de esthetisering van seksualiteit. Daarbij staat niet de lichamelijke daad centraal, maar de psychologische beleving ervan.
Marthe is zijn meest direct erotische roman. Hierin beschrijft hij het leven van een Parijse prostituee zonder de moraliserende toon die destijds gebruikelijk was.
In À rebours wordt erotiek volledig ondergeschikt gemaakt aan esthetiek. De hoofdpersoon beleeft sensualiteit via parfums, juwelen, exotische bloemen, kunstwerken en verfijnde interieurs. Deze verschuiving van lichamelijke naar geestelijke erotiek zou een belangrijk kenmerk van het decadentisme worden.
Ook Là-bas bevat uitgesproken erotische elementen, gecombineerd met satanisme, religie en occultisme.
Invloed
Huysmans behoort tot de grondleggers van het Europese decadentisme. Zijn werk beïnvloedde onder meer:
- Oscar Wilde
- Marcel Proust
- André Gide
- Gabriele D’Annunzio
Ook binnen de geschiedenis van de erotische literatuur vormt Huysmans een schakel tussen de libertijnse roman van de achttiende eeuw en de esthetische, psychologisch verfijnde erotiek van de fin de siècle.
Wist je dat...
- À rebours jarenlang bekend stond als “de bijbel van het decadentisme”.
- Oscar Wilde zich voor The Picture of Dorian Gray mede liet inspireren door À rebours.
- Huysmans als een van de eersten parfum, kleur, muziek en erotiek samenbracht in één literaire ervaring.
- Hij begon als overtuigd naturalist, maar eindigde als mystiek katholiek schrijver.
- Zijn Nederlandse afkomst hem zijn leven lang bleef onderscheiden binnen de Franse literatuur.
Geïllustreerde werken:
BOEKEN:
- Là-bas –
ILLUSTRATOR(s)
- Martin van Maële
- Fernand Hertenberger