ATHANASIUS van ALEXANDRIË
Athanasius van Alexandrië, ook wel bekend als Athanasius de Grote, was een prominente kerkvader en bisschop van Alexandrië in Egypte. Hij leefde van ongeveer 296 tot 373 na Christus.
Athanasius staat bekend om zijn theologische geschriften en zijn rol in het verdedigen van de orthodoxe leer van de Drie-eenheid tegen het Arianisme, een vroeg-christelijke ketterij. Hij wordt beschouwd als een van de belangrijkste theologen en kerkvaders van de vroege kerk.
BIOGRAFIE
Athanasius werd geboren in Alexandrië en kreeg een grondige opleiding in theologie en filosofie. Hij werd al op jonge leeftijd geordend tot diaken en diende als secretaris van bisschop Alexander van Alexandrië. Na de dood van Alexander werd Athanasius zelf tot bisschop van Alexandrië gekozen in het jaar 328.
Tijdens zijn episcopaat stond Athanasius voor de taak om het geloof in de volledige goddelijkheid van Christus te verdedigen tegen de opkomende Ariaanse beweging. Het Arianisme beweerde dat Jezus Christus niet volledig goddelijk was, maar een geschapen wezen. Athanasius bestreed dit idee krachtig en ontwikkelde een theologische verdediging van de orthodoxe leer.
Vanwege zijn standvastigheid en verzet tegen het Arianisme, onderging Athanasius verschillende ballingschappen en werd hij meerdere keren afgezet als bisschop. Hij werd echter hersteld in zijn positie naarmate de politieke omstandigheden veranderden.
THEOLOGIE van ATHANASIUS
Athanasius van Alexandrië staat bekend om zijn specifieke theologische bijdragen en kenmerken van zijn denken. Hier zijn enkele belangrijke kenmerken van de theologie van Athanasius:
Goddelijke Drie-eenheid:
Athanasius benadrukte sterk de orthodoxe leer van de Drie-eenheid. Hij geloofde in de goddelijke drie-eenheid van de Vader, de Zoon (Jezus Christus) en de Heilige Geest, en dat zij allemaal van dezelfde essentie zijn. Hij verdedigde de volledige goddelijkheid van Christus tegen het Arianisme, dat beweerde dat Christus een geschapen wezen was.
Incarnatie:
Athanasius legde sterk de nadruk op de incarnatie, het geloof dat het Woord (Logos) vlees werd in de persoon van Jezus Christus. Hij geloofde dat door de menswording Christus zowel volledig God als volledig mens was en dat dit essentieel was voor de verlossing van de mensheid.
Verlossing:
Athanasius’ theologie benadrukte het idee van verlossing door de dood en opstanding van Christus. Hij geloofde dat Christus door zijn offer aan het kruis de zonde en de dood overwon en de weg naar verlossing opende voor de mensheid. Hij beschreef dit als de “Goddelijke Ruil”: Christus nam onze zonden op zich en gaf ons zijn goddelijke genade.
Theosis:
Athanasius geloofde in de theosis of vergoddelijking, waarbij de mens door de genade van God wordt uitgenodigd om deel te nemen aan de goddelijke natuur. Hij geloofde dat God mens werd, zodat de mens deel kan hebben aan Gods goddelijke leven.
Eeuwig leven en oordeel:
Athanasius geloofde in de onsterfelijkheid van de ziel en in een eeuwig leven na de dood. Hij benadrukte ook het belang van het geloof in Christus en de noodzaak van een persoonlijke relatie met God. Hij geloofde in een definitief oordeel waarin iedereen verantwoording zal afleggen voor zijn daden.
Deze kenmerken van de theologie van Athanasius hebben een blijvende invloed gehad op de ontwikkeling van de christelijke leer en hebben zijn reputatie als een belangrijke kerkvader gevestigd.
BALLINGSCHAP
Athanasius van Alexandrië heeft verschillende keren ballingschap ervaren tijdens zijn episcopaat van Alexandrië. Athanasius werd meerdere malen vervolgd en verbannen vanwege zijn verzet tegen het Arianisme en zijn inzet voor de orthodoxe leer.
Eerste ballingschap (335-337):
Athanasius’ eerste ballingschap vond plaats nadat hij werd beschuldigd van gewelddadig gedrag tijdens een conflict met Ariaanse bisschoppen. Hij werd door een synode in Tyrus veroordeeld en verbannen. Deze ballingschap duurde ongeveer twee jaar.
Tweede ballingschap (339-346):
Athanasius werd opnieuw verbannen nadat hij beschuldigd werd van het verstoren van de vrede en het veroorzaken van onrust in Alexandrië. Hij vluchtte naar Rome en werd daar in 340 vrijgesproken door paus Julius I. Athanasius keerde terug naar Alexandrië in 346 nadat zijn onschuld werd erkend.
Derde ballingschap (356-362):
In 356 werd Athanasius opnieuw verbannen, dit keer op bevel van keizer Constantius II. De exacte reden voor deze ballingschap was politiek gemotiveerd en hing samen met conflicten tussen Ariaanse en orthodoxe facties. Athanasius bracht zes jaar in ballingschap door, waarbij hij onder andere in ballingschap ging in de woestijn en in Rome verbleef.
Vierde ballingschap (365-366):
Athanasius werd in 365 opnieuw verbannen nadat keizer Valens hem beschuldigde van rebellie en het aanmoedigen van gewelddadige opstanden. Deze ballingschap duurde ongeveer een jaar.
Vijfde ballingschap (367-378):
De vijfde ballingschap van Athanasius werd opgelegd door keizer Valens en duurde ongeveer elf jaar. Het exacte tijdstip en de reden voor deze ballingschap zijn minder duidelijk, maar het was hoogstwaarschijnlijk het gevolg van voortdurende politieke en theologische conflicten.
Athanasius verbleef tijdens deze ballingschappen niet continu in ballingschap. Hij vluchtte vaak naar veiligere locaties, zoals kloosters of de woestijn, om aan vervolging te ontkomen. Desondanks keerden de ballingschappen steeds terug als gevolg van de voortdurende politieke en theologische strijd binnen het vroege christendom.
BIBLIOGRAFIE
“De Incarnatione Verbi” (Over de Menswording van het Woord) – Geschatte publicatiedatum: rond 318
Dit werk behandelt de leer van de incarnatie van Christus, waarbij Athanasius de goddelijkheid en menselijkheid van Jezus Christus benadrukt.
“Contra Gentes” (Tegen de Heidenen) – Geschatte publicatiedatum: rond 335
Dit boek is gericht tegen de heidense religies en filosofieën van die tijd. Athanasius bekritiseert de heidense godenverering en legt uit waarom het christendom superieur is.
“De Vita Antonii” (Het Leven van Antonius) – Geschatte publicatiedatum: rond 357
Dit werk beschrijft het spirituele leven en de spirituele strijd van St. Antonius, een invloedrijke monnik uit de vroege christelijke geschiedenis. Het toont de verleidingen en visioenen waarmee Antonius werd geconfronteerd in zijn eenzaamheid in de woestijn.
Dit werk heeft verschillende schrijvers geïnspireerd om het thema te gebruiken in hun eigen werk.
Enkele van deze schrijvers zijn:
Gustave Flaubert:
De Franse schrijver Gustave Flaubert schreef een roman met de titel “La Tentation de Saint Antoine” (De Verzoeking van Antonius), die werd gepubliceerd in 1874. Het boek is geïnspireerd op het leven van Antonius en verkent zijn spirituele worstelingen en verleidingen.
Charles Williams:
De Britse schrijver Charles Williams schreef een dichtbundel met de titel “The Descent of the Dove: A Short History of the Holy Spirit in the Church” (De Afdaling van de Duif: Een Korte Geschiedenis van de Heilige Geest in de Kerk). Hoewel het werk in het algemeen de geschiedenis van de Heilige Geest in de kerk behandelt, bevat het ook verwijzingen naar Antonius en zijn spirituele reis.
Michel Foucault:
De Franse filosoof Michel Foucault besprak het werk van Athanasius van Alexandrië en de figuur van Antonius in zijn boek “Histoire de la sexualité” (Geschiedenis van de seksualiteit). Hij onderzocht de evolutie van de christelijke opvattingen over seksualiteit en de rol van ascese en deugdzaamheid, waarbij Antonius als een belangrijk figuur naar voren kwam.
“Epistula Encyclica” (Encyclische Brief) – Geschatte publicatiedatum: 367
Deze brief, ook bekend als de Paasbrief, was een rondzendbrief aan de bisschoppen van Egypte en omliggende regio’s. Hierin bevestigde Athanasius de orthodoxe leer over de Drie-eenheid en de canon van de Bijbel.
“Apologia Contra Arianos” (Verdediging tegen de Arianen) – Geschatte publicatiedatum: 358-359
Dit werk is een verdediging van Athanasius tegen de Ariaanse ketterij. Hij verdedigt de goddelijkheid van Jezus Christus en weerlegt de argumenten van de Arianen.
Athanasius’ geschriften en zijn inzet voor de orthodoxie hebben een blijvende invloed gehad op de christelijke theologie en de ontwikkeling van de vroege kerk. Hij wordt vaak geëerd als een kerkvader en een verdediger van de orthodoxe geloofsleer.