Term die slaat op een filosofische beweging, een menselijke houding en een literaire stroming die gekarakteriseerd worden door een vrijheid van geest en zeden. Algemeen is libertinisme een poging om zich te bevrijden van de sociale druk vanwege de godsdienst en de moraal.
Het libertinisme dient niet verward te worden met de politieke filosofie libertarisme. Een libertariër staat absolute vrijheid voor, maar met de beperking dat men nooit de vrijheid en integriteit van andere personen mag aantasten. Een libertijn kent geen enkele beperking in zijn vrijheid en mag dus het eigendom van anderen schenden om eigen behoeften te bevredigen.
LIBERTIJNSE SCHRIJVERS
MARKIES de SADE (1740-1814)
“Lust is to the other passions what the nervous fluid is to life; it supports them all, lends strength to them all ambition, cruelty, avarice, revenge, are all founded on lust.”
― Marquis de Sade
Donatien Alphonse François de Sade (Parijs, 2 juni 1740 – Charenton-Saint-Maurice, 2 december 1814), bekender onder de naam Markies de Sade, was een Frans aristocraat en schrijver van veel gecensureerde pornografische boeken. De woorden sadisme en sadomasochisme zijn van zijn naam afgeleid. Hij wordt gezien als de bekendste voorstander van het libertinisme.
HANS BELLMER – 1961
ARWEND GORELLA – 1968
MARTINA KÜGLER – 1990
ALEXANDER PAVLENKO – 1995
LITERATUUR (vertaald in Nederlands)
MATTHIJS van de MERWEDE (1625 – 1677)
” Het is de natuur die ons tot seks drijft. Daarom moet men niet, zoals zoveel christenen willen, het eigen lichaam haten. “
Matthijs van de(r) Merwede (Merwe, Merovingius), heer van Clootwijck, jonker, rentmeester van de heerlijkheid Geertruidenberg (domein van Oranje) en dichter. Publiceerde onder zijn initialen M.V.M.[Hr.]V.Cl. Geboren Geertruidenberg 7 juli 1613, overleden voor de zuidkust van Vietnam 3 maart 1664. Enige zoon van Johan Matthijsz van Clootwijck, rentmeester van de heerlijkheid Geertruidenberg, en Cornelia Willemsdr van Beveren.
Huwt circa 1655 met Debora van Spronssen, overleden op zee 1662.
Hieruit drie zoons:
– Adriaan Victor
– Johan Jacob
– Daniël
De auteur van Uyt-heemsen oorlog, ofte Roomse mintriomfen, van M. V. H. Hr. van Cl. (1651) mag de eerste principiële libertijn uit de Nederlandse literatuur heten. Van de Merwedes (1613-1664) boek bevat een verslag van de vele erotische avonturen van de verteller gedurende de drie jaar dat hij als een soort balling in Rome verbleef.
- 1651 – Uyt-heemsen oorlog ofte Roomse min-triomfen
- 1653 – Geestelyke minnevlammen
Pierre Ambroise François Choderlos de Laclos (1741–1803)
Pierre Ambroise François Choderlos de Laclos was een Frans officier, schrijver en politicus, vooral bekend als de auteur van Les Liaisons dangereuses (1782), een van de meest invloedrijke romans uit de Franse literatuur. Hoewel zijn literaire oeuvre klein is, verwierf hij blijvende faam door zijn scherpe psychologische observaties, subtiele karaktertekening en kritische blik op de aristocratische samenleving van de achttiende eeuw. Naast zijn schrijverschap maakte Laclos carrière in het leger en speelde hij een bescheiden rol tijdens de Franse Revolutie en onder Napoleon.
Jeugd
Pierre Ambroise François Choderlos de Laclos werd op 18 oktober 1741 geboren in Amiens, als zoon van een welgestelde burgerlijke familie. Dankzij een goede opleiding trad hij op jonge leeftijd toe tot de Franse artillerie, een eliteonderdeel van het leger waar techniek en wetenschap centraal stonden. Tijdens zijn garnizoensleven ontwikkelde hij een grote belangstelling voor literatuur, filosofie en toneel, die uiteindelijk zou uitmonden in zijn schrijverschap.
Werkzame leven
Laclos diende het grootste deel van zijn leven als officier in het Franse leger. Zijn militaire loopbaan bood aanvankelijk weinig kansen op promotie, waardoor hij zich naast zijn dienstwerk intensief met schrijven bezighield. In 1782 publiceerde hij Les Liaisons dangereuses, een roman die onmiddellijk veel ophef veroorzaakte door zijn scherpe analyse van verleiding, macht en moraal binnen de Franse aristocratie.
Tijdens de Franse Revolutie koos hij de zijde van de hervormingsgezinden en werkte hij als secretaris van Philippe d’Orléans. Tijdens de Terreur werd hij korte tijd gevangengezet, maar na zijn vrijlating hervatte hij zijn militaire loopbaan. Onder Napoleon Bonaparte werd hij benoemd tot brigadegeneraal en vervulde hij diverse organisatorische functies binnen het leger.
Huwelijk
In 1786 trouwde Laclos met Marie-Soulange Duperré. Hun huwelijk was gelukkig en stabiel en uit de verbintenis werden drie kinderen geboren. Dit rustige gezinsleven vormde een opvallend contrast met de intriges en morele ontsporing die centraal staan in zijn beroemdste roman.
Overlijden
In de laatste jaren van zijn leven diende Laclos opnieuw in actieve militaire dienst. Tijdens een opdracht in Zuid-Italië overleed hij op 5 september 1803 in Taranto, vermoedelijk aan malaria of dysenterie. Hij werd 61 jaar oud.
Honoré Gabriel Riqueti, comte de Mirabeau was een van de invloedrijkste politici van de vroege Franse Revolutie. Als briljant redenaar, schrijver en pamflettist wist hij met zijn krachtige toespraken de koers van de Nationale Vergadering mede te bepalen. Hoewel hij zich inzette voor hervormingen en burgerlijke vrijheden, streefde hij niet naar de afschaffing van de monarchie, maar naar een constitutioneel koningschap naar Engels voorbeeld. Zijn leven werd gekenmerkt door schandalen, gevangenschap, grote schulden en een uitzonderlijk politiek talent.
Jeugd en afkomst
Honoré Gabriel Riqueti werd geboren op 9 maart 1749 in het Franse Le Bignon, nabij Nemours. Hij stamde uit een oude Provençaalse adellijke familie. Zijn vader, Victor Riqueti, markies de Mirabeau, was een bekend econoom en fysiocraat, maar tevens een autoritaire en dominante opvoeder.
Mirabeau leed als kind aan pokken, waardoor zijn gezicht blijvend littekens vertoonde. Ondanks zijn weinig aantrekkelijke uiterlijk bezat hij een enorme persoonlijke uitstraling, intelligentie en welsprekendheid. Zijn jeugd werd gekenmerkt door conflicten met zijn vader en een onrustige levensstijl.
Opleiding
Hij ontving een klassieke opleiding en werd vervolgens officier in het Franse leger. Zijn militaire loopbaan verliep weinig succesvol doordat hij voortdurend in conflict kwam met zijn superieuren.
Al op jonge leeftijd ontwikkelde hij een grote belangstelling voor geschiedenis, recht, economie en politieke filosofie. Tijdens perioden van gevangenschap las hij intensief en legde hij de basis voor zijn latere politieke geschriften.
Persoonlijk leven
Mirabeau stond bekend om zijn hartstochtelijke karakter. Hij leefde ver boven zijn stand, maakte grote schulden en had talloze liefdesaffaires.
Zijn huwelijk met Marie-Émilie de Covet verliep rampzalig. De echtgenoten leefden al snel gescheiden. Zijn verhouding met Sophie de Monnier leidde tot een geruchtmakende vlucht naar Zwitserland. Na hun arrestatie werd Mirabeau opnieuw gevangen gezet.
Zijn conflicten met zijn vader waren zo ernstig dat deze meerdere keren gebruikmaakte van een lettre de cachet, een koninklijk bevel waarmee iemand zonder proces kon worden opgesloten.
Overlijden
Mirabeau overleed op 2 april 1791 in Parijs, waarschijnlijk aan een ontsteking van het hartzakje of een andere ernstige infectie.
Hij was slechts 42 jaar oud.
Zijn dood werd door grote delen van Frankrijk als een nationale ramp beschouwd.
Hij kreeg als eerste een staatsbegrafenis in het pas opgerichte Panthéon.
Toen zijn geheime correspondentie met de koning later aan het licht kwam, werd zijn stoffelijk
overschot in 1794 weer uit het Panthéon verwijderd.
Literaire betekenis
Mirabeau behoort niet tot de grote Franse literatoren, maar zijn politieke en filosofische geschriften hadden enorme invloed.
Zijn stijl is:
- retorisch krachtig;
- levendig en polemisch;
- doordrenkt van ideeën uit de Verlichting;
- persoonlijk en emotioneel.
Zijn erotische werken behoren tot de bekendste libertijnse literatuur van de achttiende eeuw.
Belangrijkste werken
- Essai sur le despotisme (1776)
- Des lettres de cachet et des prisons d’État (1782)
- Erotika Biblion (1783)
- Considérations sur l’ordre de Cincinnatus (1784)
- Le Rideau levé ou l’Éducation de Laure (toegeschreven)
- Talrijke politieke pamfletten en redevoeringen uit de jaren 1789–1791
Invloed
Mirabeau geldt als een van de belangrijkste figuren van de beginfase van de Franse Revolutie.
Zijn politieke visie vormde een middenweg tussen het absolutisme van het Ancien Régime en de radicale republiek die later zou ontstaan.
Zijn redevoeringen beïnvloedden generaties parlementariërs en worden nog steeds beschouwd als hoogtepunten van de Franse politieke retoriek.